Whatsapp Whatsapp
Telefon Hemen Ara
Dikilitaş Mah. Ayazmadere Cad. Yeşilçimen Sokak No: 9 Zemin-Giriş Kat Beşiktaş - Istanbul 444 67 28 - 444 MR BT

Rahim Filmi, Histerosalpingografi, HSG, Genel Bilgiler

HSG

Histerosalpingografi latince histero (rahim, uterus), salpinx (fallop tüpleri, kanallar) kelimeleri ve bildiğimiz röntgen(grafi) kelimelerinden oluşan, rahim boşluğu ve tüplerin görüntülenmesini sağlayan, ilaçlı (radyoopak madde, kontrast verilerek) gerçekleştirilen bir görüntüleme metodudur. Kelimenin kısaltılmış haliyle “HSG” olarak ta yaygın olarak kullanılır-bilinir. Bu tetkiki (HSG) yaptırması gereken bayanların korkulu rüyası aslında söylentiler, internette yazılanların aksine modern yöntemle yapıldığında genelde hafif kasık ağrısı ve kramp tarzı adet sancısına benzer ağrılar dışında pek bir rahatsızlık vermez.

HSG tetkikinde temel amaç bebeğin büyüyüp gelişeceği rahim boşluğu (endometrial kavite) ile ilgili olabilecek doğuştan gelen şekil bozuklukları (perde, çift rahim vs) ya da sonradan gelişen polip, miyom gibi lezyonlar ve daha çok rahim içi müdahaleler (kürtaj, düşük bazen rahim duvarı enfeksiyonu-endometrit) sonrası görülebilen sık sorunlardan yapışıklıklar (adezyon, sineşi, Ascherman sendromu) değerlendirmektir. Rahim duvarında kalınlaşma ya da incelme HSG’den çok ultrasonografide (ultrason’da) net olarak saptanan şeylerdir ancak HSG’de bunlarla ilgili ipucu erebilir.

HSG çekiminde rahim boşluğu yanında fallop tüpleri de (kanallar) değerlendirilir. Tüpler ile ilgili en sık gördüğümüz sorunlar çikolata kistleri (endometriozis) veya enfeksiyon (mikrobik hastalıklara bağlı) tüplerin en uç kısımlarının yapışıp kapanması ve tüplerin şişip tıkanmasıdır. Bu durum bir tüpü ya da her iki tüpü etkileyebilir. Geçirilmiş verem gibi bazı özel hastalıklarda tüpler şişlik olmadan, daha çok düzensiz şekilde daralarak tıkanır. Tüplerin tıkanmadan şişmesi de hamilelikte sorun yarattığından önemlidir ve rahim filmi (HSG) ile saptanabilir. Geçirilmiş dış gebelik tüplerde bozulma, o bölgede lokalize fokal şişliklere neden olabilir. Tüplerin kapatılmasını gerektiren ameliyatlar (laparoskopi, açık ameliyat) sonrasında da tüplerin kapatılmasının başarılı olup olmadığını, olası kaçak varlığını saptamak için de rahim filmi (HSG) istenebilir. Rahim filmi (HSG) sırasında verilen sıvı-kontrast madde tüpler içinde olabilecek tıkaçları (hücre artıkları, mukus-yoğun kıvamlı salgılar) yıkadığından tüplerin temizlenmesine yardımcı olabilir ve hamilelik şansını artırdığı bazı çalışmalarda gösterilmiştir. Hamile kalamayan ve görünür-bilinen problemi olmayan kadınlarda doktoru sırf bu amaçla HSG çekimi isteyebilir. Tüp bebek (IVF) tedavisi bilindiği üzere oldukça pahalı bir süreçtir, görünürde (örneğin muayene ve ultrasonografide) sorun olmasa da bebeğin tutunmasına engel olabilecek olası sorunları ekarte etmek amaçlı rutin olarak istenen bir inceleme yöntemidir.

HSG tüplerin açıldığı yer-yumurtalıklar etrafında karın içinde olabilecek (genelde geçirilmiş ameliyatlar, endometriozis veya enfeksiyonlara bağlı olarak gelişebilen) yapışıklıklar hakkında da ipucu verebilir.

HSG incelemesi yumurtalıklar (over) hakkında bilgi vermez. Yumurtalıklar genelde ultrasonografi ile incelenir.

Rahim filmi (HSG) çocuk isteği-infertilite vakaları dışında açıklanamayan kasık ağrısı, aşırı kanama sebebi araştırmalarında da bazen istenebilmektedir.

 

HSG (rahim filmi) öncesi nelere dikkat etmeli?  Hasta rahim filmine nasıl hazırlanmalı?

Rahim filmi için özel bir hazırlık yoktur. Rahim filmi genelde adet bittikten sonraki ilk birkaç gün içinde gerçekleştirilir. Bunu temel nedeni hastanın hamile olmadığından emin olmaktır. Hamilelik ovulasyon-yumurtlama dönemi hemen öncesi ve sonrasındaki dönemi kapsayan zaman dilimindeki cinsel ilişkide mümkün olabilmektedir. Düzenli adet gören kadınlarda yumurtlama genelde adet başlangıç gününden itibaren 14. günde gerçekleşir. Yani adet başlangıcından itibaren 7-10. günlerde teorik olarak hamile kalmak mümkün değildir. Rahim filmi çekim zamanlaması bu amaçla böyle belirlenmiştir. Bu dönemde rahim filmi(HSG) çektirmek enfeksiyon riskini de azaltmaktadır. Hamile olmadığı kesinse inceleme adet döneminden bağımsız olarak herhangi bir zamanda da yapılabilir. Hamilelik riski-kuşkusu varsa bu işlemi yaptırmayın, işlem sırasındaki radyasyon bebeğinize zarar verebilir. Tanımlanan tarih aralığına uyulduğu sürece işlem öncesi cinsel ilişki sakıncası yoktur. Tüp bebek (IVF) tedavisi gören çiftlerde jinekoloğunuz cinsel ilişkiyi sınırlandırmış olabilir, bu konuda onun tavsiyelerine uyunuz.

Pelvik inflamatuar hastalık (PID) öykünüz, yumurtalık-tüpler ile ilgili enfeksiyonunuz varsa bu tetkiki yaptırmamalısınız. HSG çekimi enfeksiyonu kötüleştirebilir. Nedeni açıklanmamış vajinal kanama, tedavi edilmemiş cinsel yolla bulaşan rahatsızlığınız varsa yine bu tetkiki yaptırmamalısınız. Öncesinde mutlaka jinekoloğunuza danışın.

Rahim filmi (HSG) kontrast madde denen iyot içerikli bir madde kullanılarak gerçekleştirilir. Verilen kontrastın bir miktarı tüpler açıksa karın boşluğuna geçecektir. Bu ilaç karın zarından emilerek idrarla kısa sürede vücuttan tamamen atılır. Daha önce iyot alerji öyküsü ya da kullanılan kontrast maddeye alerji öyküsü varsa veya genel olarak alerjik bir bünyeye sahipseniz işlem öncesi mutlaka hekime bilgi veriniz.

 

HSG (Rahim Filmi) çekim odası neye benzer?

HSG bir radyolojik inceleme olduğundan röntgen-floroskopi odasında gerçekleştirilir. Hastanın üzerinde uzanacağı masa ya da yatak olarak kabul edilebilecek bölüm, üstte ve altta yer alan görüntüyü oluşturan x ışını (röntgen) kaynağı ve detektörden oluşan, görüntülerin izlenmesini sağlayan monitör-ekranlar bulunur. Klostrofobik bir ortam söz konusu değildir. Floroskopi klasik röntgenden farklı olarak canlı görüntülerin izlenebilmesini sağlar. Odada işlemi gerçekleştirecek olan hekim ve yardımcı personel-radyoloji teknikeri bulunur.

 

HSG (Rahim Filmi) nasıl çekilir?

Hastanın iç çamaşırlarını çıkarması istenir, sırtı açık kalacak şekilde muayene kıyafeti giydirilir. Hasta sırtı yerde kalacak şekilde (sırt üstü) röntgen masasına uzanır, bacakları jinekolojik muayenedeki gibi açık, dizleri hafif kıvrılacak şekilde bacak askılarına yerleştirilir. Genital bölge temizliğini takiben spekulum (muayene kaşığı) yerleştirilerek rahim ağzı görülür. Hasta kendini kasmazsa kaşık yerleştirme işlemi ağrıya yol açmaz. Vajinismus olguları spekulum yerleştirilmesini tolere edemediğinden yalnızca bu özel durum için genel anestezi verilmesi gerekebilir. Bunun dışında işlemin tamamı rahatlıkla tolere edilebilen kolay bir incelemedir. Rahim ağzı temizliğini takiben rahim giriş kanalı içine hastanın pek hissetmediği ince plastik bir kateter yerleştirilir. Rahim giriş kanalını tıkayıp verilecek kontrast maddenin geri kaçmaması için kateter ucunda yer alan balon şişirilir. Bu aşamada genelde hafif bir gerginlik hissi olur, pek çok hasta hiçbir şey hissetmez. Daha sonra kateter aracılığı ile rahim içine kontrast madde verilir, bu aşamadan itibaren floroskopi-röntgen ekranında rahmin ve tüplerin doluşu izlenir, uygun açılarda görüntüler elde edilir. Verilen kontrast madde rahim boşluğu ve tüpleri doldurarak bu alanların röntgende görünür hale gelmesini sağlar. Rahim dolup gerildikçe hafif kasık ağrısı, adet sancısına benzer bir his olabilir. Bu his kateter balonu söndürülüp kateterin çıkarılmasını takiben basınç ortadan kalktığından genelde hemen kaybolur. İşlem sonlandırılma aşamasında kateter ve muayene kaşığı çıkarılır. Bütün işlem genelde 3-4 dakika sürer. İşlem sonrası vücutta radyasyon kalmaz, radyoaktif madde kullanılmaz.

Rahim ağzında zengin bir sinir ağı mevcuttur, bu alanın manipüle edilmesi açıklanması garip hisler, bazen sersemlik, bulantı, baş dönmesi gibi etkiler yaratabilir, bu kısa sürelidir ve birkaç dakikada ortadan kalkar.

Rahim filim (HSG) sonrası neler beklemeliyim? Rahim filmi sonrası kanama olur mu?

İşlem bitikten sonra hastanın kalkıp giyinmesi istenir. Sonucu az sonra teslim edilecektir. İşlem sonrası size verilecek reçetedeki antibiyotiği aynı gün içinde mutlaka kullanmaya başlamalısınız. Günlük hayatınıza devam edebilirsiniz.

Modern yöntem ile(balonlu HSG kateteri kullanılarak) gerçekleştirilen rahim filminde genelde kanama olmaz. Rahim ağzı ödemli-eritemli olgularda bu alana en küçük temas bazen anında kanamaya neden olabilmektedir ancak bu kanama genelde işlem tamamlanıncaya dek durmuş olur. Verilen kontrastın rahimde oluşturduğu gerginlikle de sızıntı şeklinde az bir kanama olabilir ancak adet kanaması gibi bol bir kanama görülmez, genelde hiç kanama olmaz, bazen işlem sonrası tek bir ped gerektirecek kadar az bir kanama görülebilir. İnceleme sırasında iğne, tekdiş-tenakulum, doğrudan kanama oluşturabilecek aletler kullanılmaz. Verilen kontrast maddenin bir kısmı geri akacağından ilaca bağlı kısa süreli yapışkan bir akıntı olması doğaldır. İşlem sonrası tampon kullanmayınız, enfeksiyon riskini artırabilir. Normal ped kullanabilirsiniz. İşlem sonrası hafif kasık ağrısı, adet sancısına benzer kramplar hissedilebilir. Tüpler aracılığı ile karın boşluğuna geçen kontrast maddenin karın zarında (periton) oluşturabileceği irritasyona bağlı hassasiyet, hafif karın ağrısı olabilir. Normal adet sancısı için kullandığınız ağrı kesici, kramp giderici ilaçlar şikayetlerin azalmasına yardımcı olacaktır.

 

Rahim Filmi (HSG) faydaları nelerdir?

HSG minimal invaziv, nadiren komplikasyonlara yol açabilecek bir işlemdir. Rahim filmi (HSG) çeşitli kısırlık sebepleri ve rahmin miyada kadar bebek taşıma kapasitesi hakkında çok değerli bilgiler veren kısa bir işlemdir. Histerosalpingografi (rahim filmi) bazen tıkalı tüpleri açarak hastanın hamile kalabilmesi önündeki engeli kaldırabilir. Özellikle tüp bebek tedavisinde (IVF) olası bilinmeyen-saptanmamış hastalıkları saptayarak zaman-para kaybını önleyebilir.

 

Rahim Filmi (HSG) tüpleri açar mı?

Tüplerin tıkanması çok çeşitli nedenlere bağlıdır. Enfeksiyonlar, iltihabi durumlar, çikolata kistleri-endometriosis, karın içi geçirilmiş ameliyatlar, geçirilmiş dış gebelik, tümöral lezyonlar tüpleri tıkayabilir. Bazen koyu kıvamlı sekreseyon-salgılar ve hücre artıkları tıkaç oluşturarak tüpleri tıkar. Bu son durumda tüpler aslında sağlamdır ancak içlerinde tıkaç mevcuttur. Böyle durumlarda HSG çekimi sırasında verilen kontrast madde basıncı ile bu pislikler yıkanarak tüpler açılabilir. Bazı durumlarda özel kateterler kullanılarak tüplerin rahime açıldığı bölgeye girip yüksek basınçlı kontrast enjeksiyonu gerçekleştirilerek tüplerin açılması-yıkanması sağlanabilir. Bazen bu da yetmez, tüpün içine girecek kadar ince özel kılavuz tel ve kateterler ile tüpler açılabilir(tubal rekanalizasyon). Tüplerdeki tıkanıklık tüpün gerçek hastalığına bağlıysa, örneğin tüp şişip tıkanmışsa veya iltihabi-tümöral lezyonlara bağlı daralıp tıkanmış ise veya tüpler ameliyat ile bağlanış ise bu yöntemler ile tüp açma işlemi gerçekleştirilemez.

 

 

Histerosalpingografi (HSG) riskleri, komplikasyonları nelerdir?

HSG radyolojik bir işlem olduğundan hasta x ışını radyasyonuna maruz kalmaktadır. Modern floroskopi-röntgen cihazlarında radyasyon dozları oldukça düşüktür ve tanısal amaçlı kısa süren incelemde alınan dozlar önemsenmeyecek kadar düşüktür. Hasta dozları incelemeden incelemeye farklılık gösterir.

Kullanılan ilaca karşı alerji gelişebilir ancak bu oldukça nadir görülen bir durumdur ve genelde ciltte kızarıklık, kaşınma gibi yan etkiler görülür. İlaç alerjiniz varsa mutlaka hekime bildirin

HSG-rahim filmi sonrası nadiren rahim duvarı (endometrium) ve tüplerde enfeksiyon gelişebilir. Bu nedenle işlem sonrası her hastaya profilaktik (önlem amaçlı) antibiyotik verilmektedir. Antibiyotiği aynı gün içinde kullanmaya başlamalısınız.

Enfeksiyon ile asıl korkulan durum aslında işleme bağlı değil de rahim içinde ya da tüplerde mevcut olası enfeksiyonun rahim filmi çekilmesine bağlı kötüleşmesidir. HSG çekilirken verilen kontrast madde aracılığıyla bu alanlardaki iltihap-mikroplar karın boşluğuna doğru itilerek ağır bir enfeksiyon tablosu oluşturabilir. Aslında bu alanlarda enfeksiyon varlığı bu incelemenin kontraendikasyonudur, yani bilinen enfeksiyon varsa bu tetkik gerçekleştirilmemelidir.

 

Eski yöntem metal kanül ve tenakulum ile yapılan HSG incelemelerinde rahim duvarında delinme-yırtılma, tüplerde delinme gibi komplikasyonlar gelişebilmekteydi ancak merkezimizde kullanılan plastik balonlu kateter ile gerçekleştirilen yöntemde böyle bir risk söz konusu değildir.

 

Rahim filmi (HSG) sonrası dikkat edilmesi gerekenler şeyler nelerdir? Rahim filmi sonrasında yasaklar var mı?

Sık sorulan sorulardan biri rahim filmi sonrası cinsel ilişkiye girilip girilemeyeceğidir. HSG sonrasında cinsel ilişkinin sakıncası yoktur. Tüp bebek (IVF) tedavisi göeren çiftlere jinekoloğu cinsel ilişkiyi sınırlandırmış olabilir, bunu doktorunza danışabilirsiniz. Rahim filmi sonrası cinsel ilişki kısıtlaması yoktur. Duş alabilir, günlük hayatınıza devam edebilirsiniz.

 

Önemli Uyarı!!

HSG veya rahim filmi çekiminden sonra ilk 24 saat içinde üşüme-titreme, ateş(gerçek ateş, termometre ile ölçüldüğünde saptanan), bayılma-baygınlık, ciddi karın ağrısı-kramplar, bol vajinal kanama, kusma, kötü kokulu vajinal akıntı gelişmesi enfeksiyonu düşündürmektedir, derhal jinekoloğunuz ile iletişime geçiniz. Her hastaya HSG sonrası önlem amaçlı verilen antibiyotik, diğer tüm antibiyotikler gibi genital bölge-vajina florasını bozarak mantar enfeksiyonu riskini artırmaktadır.